TARİH : Timur İmparatorluğu Hakkında Geniş Bilgi

Timur İmparatorluğu Hakkında Geniş Bilgi

Timur İmparatorluğu

Babası Barlas kabilesi lideri Turgay olan Timur, 1336′da Semerkant yakınlarında Keş (Yeşil Şehir)de doğmuştur. Timurun ortaya çıktığı tarihlerde, Çağatay Hanlığı sarsıntı geçirmekte idi. Otorite boşluğundan faydalanan, Cengiz hanedanından olmayan emirler, Çağatay hanlığı içerisinde idareyi ele alarak nüfuzlarını artırmaktaydı. Nitekim 1360 yılından itibaren adından söz edilmeye başlayan Timur, önce Emir Hüseyin ile 1370 yılından itibaren de tek başına Maveraünnehirde hâkimiyet kurmuştur. Bu dönemde girdiği bir savaşta ayağının sakat kalması sebebiyle tarihlerde Aksak Timur (Timurleng) diye anılacak olan Timur, Cengiz soyundan gelmediği için emir unvanını kullanmıştır.

Emir Timur, 1370-1405 yılları arasında yaptığı seferlerle, Harezm, Doğu Türkistan, İran, Azerbaycan, Hindistan Delhi Sultanlığı, Irak, Suriye, Altın Orda Hanlığı ve Osmanlı Devletinin de içinde bulunduğu muazzam büyüklükteki topraklara hâkim olmuştur. Onun fetihleri, sonuçları açısından, Türk Tarihini derinden etkilemiştir. Meselâ, Altınorda Hanı Toktamış üzerine düzenlediği seferler (1391/8) Altınorda Devletinin çöküşüne ve yerine bölge hanlıklarının kurulmasına sebep olurken, Moskova Knezlerinin güçlenmesini de beraberinde getirmiştir. Böylece, XVI. yüzyıldan itibaren Rusyanın Kafkaslar ve Deşt-i Kıpçaka doğru yayılması söz konusu olacaktır.

Ancak Timurun Türkistana hâkim olması aynı zamanda Özbek, Kazak ve Türkmenlerin günümüze kadar ulaşacak olan tarihlerinin de mihengi noktasını teşkil eder. 1398/99′da Hindistan Delhi Sultanlığına düzenlediği sefer de bölgedeki siyasî ve kültürel yapının değişmesine sebep olmuştur. Ancak Timurun 1402 Ankara Savaşı ile Yıldırım Bayezidi yenip, Anadoluyu ele geçirmesi, Osmanlı tarihinde unutulmaz bir yer tutar. Bu olayla, Anadoludaki Türk birliği sarsılmış, beylikler yeniden canlanmış ve Fetret Devri dediğimiz taht mücadeleleri Osmanlı Ddevletinin yıpratmıştır.

Ülkesindeki karışıklıklar sebebiyle Anadoluda fazla kalamayan Timur, Çin seferine giderken yolda hastalanarak ölmüştür (1405). Timurun ölümünden hemen sonra devlet oğlu ve torunları arasında paylaşılmıştır. Buna göre; Torunu Muhammed başkent Semerkant ta tahta çıkarken, diğer torunları Pir Muhammed ile İskender İran da, 3. oğlu Miranşah Bağdat ve Azerbaycanda, en küçük oğlu Şahruh ise Horasanda yerleşmişlerdir.

Timurlular adı verilen bunlar arasında Şahruh, Maveraünnehir bölgesini de ele geçirerek, Herat şehri merkez olmak üzere devletini kurdu. Ardından İran ve Azerbaycanı da hâkimiyetine alan Şahruh dönemi (1407-1447), Türkistanda parlak bir kültür hayatının başlangıcı olmuştur. Şahruhun ölümü üzerine, tahta büyük bir alim ve astronom olan oğlu Uluğ Beğ geçti. Onun iki yıllık saltanatı mücadeleler içinde geçmiş ve oğlu tarafından öldürülünce ülke dahilinde büyük karışıklıklar çıkmıştır. Nitekim Miranşahın torunu Ebu Saidin Akkoyunlu Uzun Hasana yenilmesiyle (1469) Horasanın batısında kalan bütün topraklar Akkoyunluların eline geçti.

Timurlulardan yalnız Hüseyin Baykara (1469-1506) Horasanda tutunabilmiştir. Başkenti Herat, Türk tarihinde sayılı kültür merkezlerinden biri oldu. Ünlü Türk şair ve ilim adamı Ali Şir Nevai burada yetişmiştir. Baykaranın oğlu Bediüzzamanın hükümdarlığı zamanında, Özbek hükümdarı, Şibani Muhammed Hanın başkent Heratı ele geçirmesi( 1507), Timurluların sonu oldu. Timurlulardan Babür Türkistanda başarılı olamayınca, Hindistana giderek (1519) Türk-Hind İmparatorluğunu kurmuştur.

Timur’dan Sonraki Hanlıklar

Özbek Hanlığı (Şibaniler) (1428-1599)

Batu Hanın kardeşi Şiban soyundan gelen Ebulhayr Han devletin kurucusudur. Altınorda Hanı Özbek Hanın ahfadından oldukları için devlete onun ismini vermişlerdir. Özbekler, 1428 yılında Ebulhayrı Sibir şehrinde han ilân etmişler ve Timurluların içine düştüğü karışıklıklardan yararlanan Ebulhayr Han da, 1431′de Gürgenç dahil olmak üzere Harezme, 1447′ye doğru da Seyhun dolaylarında Sığnak şehrinden Özkente kadar olan bölgeye hâkim olmuştur. Ancak 1457′deki Moğol kabilelerin saldırısı yeterli direnç gösterilmediği gerekçesiyle Özbeklerin bir kısmı Ebulhayrın hâkimiyetini tanımayarak kuzeye göç etmişlerdir. Bunlar kendi başlarına buyruk hareket ettiklerinden dolayı Kazak diye anılacaklardır.

Ebulhayr Han, Çağataylılardan Yunus Hana karşı giriştiği mücadeleyi kaybederek 1468 yılında ölmüştür. Yerine geçen oğlu Şah-Budak Han ise Yunus Han ve Timurlulara karşı ülkesini koruyamamıştır. Onun yerine geçen oğlu Muhammed Şibani Han, önce Timurluların iç mücadelelerinden faydalanarak, Maverâün-nehri ele geçirmeyi başardı (1500). Ardından Çağataylıları yenerek Taşkent ve Sayram bölgelerini (1503), Timurluların elinden de Harezm, Belh ve Herat şehirlerini alarak Türkistanın en büyük gücü haline gelmiştir. Ancak Şibani Han, Mervde Safevi Hükümdarı Şah İsmail ile yaptığı savaşı kaybederek öldü (1510).

Muhammed Şibani Handan sonra büyük bir sarsıntı geçiren Özbek Hanlığı uzun bir süre iç çekişmelerle istikrarsız bir dönem yaşamıştır. Muhammed Şibani Handan sonra Özbeklerin en büyük hükümdarı olarak kabul edilen II. Abdullah Han zamanında (1580-1598), hanlık eski gücüne kavuşmuştur. Fakat 1597 yılında Safevi Hükümdarı Şah Abbasa yenilmesi Özbek Hanlığının parçalanmasına yol açmıştır. Sonuçta Horasan Safevilere, Taşkent ve civarı Kırgızların eline geçti. Diğer bölgelerde müstakil hanlıklar kuruldu.

Reklamlar

Etiketlendi:, ,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: